7 marca 2026
8 marca 2026

Poza szlakiem: tam, gdzie spotkać można Dusiołka

Są w górach miejsca, które nie pojawiają się na popularnych trasach i nie prowadzą do nich kolorowe oznaczenia na drzewach. Trzeba je odnaleźć samemu, czasem kierując się tylko ciekawością i opowieścią zasłyszaną gdzieś po drodze. W Beskidzie Małym istnieje właśnie taki zakątek. Ma niezwykłą nazwę, która wielu miłośnikom literatury od razu przywodzi na myśl dziwną, trochę straszną postać z poezji. To miejsce, w którym legenda z książek spotyka się z dziką przyrodą.

Kto kocha literaturę, ten dobrze pamięta Dusiołka. Według Słownika bohaterów literatury polskiej to cyniczna, psotna istota, przypominająca zmorę. Jak wskazuje sama nazwa, siada człowiekowi na piersi i odbiera mu oddech, „dusi”, zwłaszcza wtedy, gdy człowiek jest przygnębiony i zmartwiony. Z tej niezwykłej postaci Bolesław Leśmian uczynił bohatera jednego ze swoich najsławniejszych wierszy, nadając jej nieco tajemniczy i niepokojący charakter.

Okazuje się jednak, że Dusiołek nie mieszka tylko w literaturze. Taką samą nazwę nosi wodospad ukryty w Beskidzie Małym, na potoku Dusica. Znajduje się na południowych stokach Pasma Łamanej Skały, a administracyjnie leży w miejscowości Las w województwie śląskim. To miejsce nie jest łatwe do odnalezienia, bo nie prowadzi do niego żaden znakowany szlak. Do wodospadu można jednak dotrzeć nieoznaczonymi drogami i leśnymi ścieżkami z miejscowości Las albo z rozdroża Anula na głównym grzbiecie Beskidu Małego.

Sam wodospad ukryty jest w stromym jarze porośniętym bukowym lasem. Koryto potoku przegradza tutaj potężny głaz o wysokości około trzech metrów, a spadająca woda przez lata wygładziła jego kształty. To właśnie w tym miejscu potok tworzy największy w okolicy wodospad, który również nazwano Dusiołkiem.

Potok Dusica, na którym znajduje się wodospad, jest dopływem Kocońki. Cała jego zlewnia leży w Beskidzie Małym. Wypływa spod południowo-wschodnich stoków grzbietu łączącego Smrekowicę z Łamaną Skałą i płynie w południowo-wschodnim kierunku doliną. Po jednej stronie towarzyszy mu grzbiet Mladej Hory, a po drugiej grzbiet Smrekowicy z wierzchołkiem Pośredniego Gronia. W miejscowości Las potok przepływa pod drogą wojewódzką nr 946 i jako lewy dopływ uchodzi do Kocońki na wysokości około 480 metrów.

W górnym biegu Dusica płynie przez leśną dolinę, natomiast niżej wypływa na otwarte i zabudowane tereny miejscowości Las. W lesie potok wcina się w głęboki wąwóz o stromych ścianach, gdzie można zobaczyć odsłonięcia łupków, piaskowców i zlepieńców budujących Beskid Mały. W jego korycie pojawiają się bystrza, baniory i niewielkie wodospady.

Największym z nich jest właśnie wodospad Dusiołek, wysoki na około trzy metry. Niewiele wyżej, w bukowo-jodłowym lesie, znajduje się Jaskinia Komonieckiego. Z płyty przykrywającej ogromny otwór wejściowy jaskini spływa strumień tworzący kolejny wodospad. Gdy poziom wody w potoku jest niski, przypomina jedynie cienką strużkę, ale po większych opadach zamienia się w wyraźny, głośny spadek wody.

Może właśnie dlatego to miejsce otrzymało tak niezwykłą nazwę. Wśród stromych ścian wąwozu, w cieniu bukowego lasu i przy szumie spadającej wody łatwo uwierzyć, że gdzieś w pobliżu mógłby ukrywać się bohater dawnej poezji. W Beskidzie Małym Dusiołek nie straszy jednak wędrowców, lecz przyciąga tych, którzy lubią odkrywać góry poza utartym szlakiem.