15 lutego 2026
16 lutego 2026

Tajemnice kamiennego szałasu w Beskidach

Wędrując czerwonym szlakiem między Górą Żar a szczytem Kocierz natrafić można na niezwykłe pozostałości - ruiny kamiennego szałasu. To świadectwo dawnej kultury pasterskiej, która przez wieki kształtowała życie w Beskidzie Małym i Żywieckim. Choć dziś widzimy tu tylko ruiny, miejsce przyciąga turystów ciekawych historii i pięknych widoków, łącząc naturę z dziedzictwem regionu.

Kamienne szałasy były prostymi budowlami, wznoszonymi z łatwo dostępnego piaskowca istebniańskiego. Był o wiele tańszy, niż drewno - lasy należały do właścicieli. Bloki o wymiarach układano bez zaprawy, tworząc ściany grube na około 40 cm. Ich wnętrza były minimalistyczne - klepisko podłogi, drewniane drzwi, belki służące czasem za łóżka, a zwierzęta spały tuż obok. Palenisko i gotowanie znajdowały się w osobnych, mniejszych budowlach w pobliżu.

Szałasy w Beskidzie Małym wyróżniały się lokalizacją - budowano je na skraju polany, przy linii drzew, co chroniło przed wiatrem, nadmiernym słońcem i śniegiem. Bliskość wody i dostęp do drogi były równie ważne.

W okresie rozkwitu pasterstwa było ich wiele - w 1939 r. tylko w Żarnówce Dużej i Małej naliczono około 30 takich obiektów.

Dziś większość szałasów przetrwała jedynie w postaci ruin. Ich obecność na stokach Magurki Wilkowickiej, Chrobaczej Łąki czy Żaru przypomina o dawnym życiu pasterzy, dla których każda polana była miejscem pracy i schronienia. Jeden z najlepiej zachowanych szałasów stoi w Okrajniku, na stokach Przykrzycy, gdzie podczas II wojny światowej ukrywali się partyzanci.

Spacer do kamiennego szałasu to nie tylko lekcja historii, ale też wyjątkowa okazja, by poczuć ducha Beskidów, połączyć wędrówkę z odkrywaniem śladów ludzkiej codzienności sprzed wieków. Każdy turysta może tu doświadczyć ciszy lasu, chłodnego powiewu wiatru i magii miejsca, które przetrwało dzięki prostocie, wytrwałości i kamiennemu hartowi dawnych pasterzy.